سنكوپ(غش) قلبی و غیر قلبی
سنكوپ(غش)
از دست رفتن كامل ولی موقت هوشیاری سنكوپ نام دارد. فرد دچار سنكوپ به صورت ناگهانی هوشیاری خود را از دست داده و به زمین می افتد. مدت زمان سنكوپ از چند ثانیه تا چند دقیقه است و بیمار به صورت خود به خود هوشیاری خود را به صورت كامل به دست می آورد. ممكن است قبل از ایجاد سنكوپ فرد دچار احساس سرگیجه، تعریق سرد و یا تهوع و استفراغ كند و یا كاملاً ناگهانی و بدون هیچ احساس قبلی سنكوپ رخ دهد. بعد از به دست آوردن هوشیاری فرد معمولا كاملاً سرحال و بدون علائم است (مگر در صورت ایجاد ضربه و آسیب بر اثر زمین خوردن).
علیرغم اینكه سنكوپ برای فرد یك اتفاق عجیب و ترسناك است ولی در واقع حدود یك سوم افراد در طول زندگی خود حداقل یك بار دچار غش می شوند و 6-3 درصد از مراجعات به بیمارستان بعلت سنكوپ می باشد. نكته مهم این است كه سنكوپ یك بیماری نیست بلكه یك نشانه است و تشخیص دقیق بیماری منجر به سنكوپ اهمیت دارد. اگرچه در اغلب موارد سنكوپ ناشی از علل غیر قلبی و خوش خیم است با این حال در برخی موارد به علت بیماری قلبی بوده و در این موارد ممكن است آریتمی های بدخیم قلبی زمینه ساز سنكوپ بوده و پیش آگهی كننده احتمال مرگ ناگهانی قلبی باشد. نكته دیگر افتراق مواردی همچون تشنج و یا مسائل روانی از سنكوپ می باشد كه با شرح حال دقیق بعمل آمده توسط پزشك به راحتی قابل انجام است.
سنكوپ غیر قلبی
این نوع سنكوپ خوش خیم بوده و معمولاً در افراد جوان و سالم دیده می شود. انواع متفاوتی از بیماری های منجر به سنكوپ غیر قلبی وجود دارند كه اغلب خطر عمده ای برای سلامتی فرد محسوب نمی شوند (مگر در صورت آسیب به هنگام زمین خوردن). شایع ترین سنكوپ غیر قلبی كه به صورت شایع در افراد جوان دیده می شود، اصطلاحاً سنكوپ وازوواگال نام دارد. در مبتلایان به این نوع سنكوپ ایستادن طولانی، استرس ها و هیجانات روانی و گاهاً محرك هایی از قبیل دیدن خون، ادرار كردن و یا اجابت مزاج به صورت متناقض باعث كاهش ضربان قلب و افت فشار خون و در نتیجه سنكوپ می شود. تشخیص این نوع سنكوپ با تست tilt انجام می شود.
در صورتی كه تكرار حملات كم باشد معمولاً نیاز به درمان خاصی به غیر از توصیه به پرهیز از عوامل ایجاد كننده نیست. در مواردی كه حملات مكرر وجود دارد، ممكن است نیاز به درمان دارویی و استفاده از جورابهای واریس باشد. در موارد نادر كه علائم شدید و مقاوم وجود داشته باشد ممكن است بر اساس نظر پزشك نیاز به تعبیه پیس میكر باشد.
یكی از علل شایع سنكوپ در سالمندان ، افراد دیابتی و مبتلایان به فشار خون كه تحت درمان دارویی می باشند، افت فشار خون وضعیتی (اصطلاحاً ارتواستاتیك) است. ایستادن ناگهانی از وضعیت نشسته یا خوابیده در این افراد به علت اختلال اعصاب اتونوم و تجمع خون در اندام تحتانی منجر به افت فشار خون و گاهاً سنكوپ می شود. پرهیز از تغییر وضعیت به صورت ناگهانی و یا در صورت لزوم قطع برخی داروها معمولا در رفع این نوع سنكوپ كافی است.
یكی دیگر از علل سنكوپ مخصوصاً در سالمندان سندرم كاروتید حساس می باشد. شبكه عصبی موجود در سرخرگ كاروتید (واقع در زیر زاویه فك) در این بیماران به فشار حساس بوده و ایجاد فشار مختصر در این ناحیه (با چرخاندن سر یا بستن كراوات یا یقه محكم) منجر به تحریك عصبی و افت فشار خون و كاهش ضربان قلب شده و سنكوپ ایجاد می شود. تشخیص این بیماری به راحتی توسط ماساژ كاروتید توسط پزشك و مونیتورینگ هم زمان نوار قلبی و فشارخون انجام می شود. پرهیز از عوامل ایجاد كننده لازم است با این حال در بسیاری از موارد برای پیشگیری از بروز حملات سنكوپ نیاز به تعبیه پیس میكر می باشد.
سنكوپ قلبی
مبتلایان به این نوع از سنكوپ در معرض عوارض خطرناك و به ویژه مرگ ناگهانی می باشند. سنكوپ قلبی عمدتاً ناشی از آریتمی های قلبی است. گاهاً كندی ضربان قلب (برادیكاردی) در موارد شدید منجر به حملات سنكوپ می شود. در این موارد تعبیه پیس میكر كافی بوده و نیاز به درمان دیگری نیست.
تاكی كاردی بطنی، علت بدخیم تری برای سنكوپ می باشد. در صورتی كه تاكی كاردی های بدخیم قلبی به صورت موقت و گذرا در فرد ایجاد شوند، سنكوپ ایجاد شده و با قطع آریتمی فرد هوشیاری خود را بدست می آورد . با این حال ممكن است این آریتمی ها طول كشیده و با ایجاد ریتم لرزشی بطنی VF به صورت خود به خود غیر قابل برگشت نبوده و در صورت عدم درمان فوری(كاردیوورژن) منجر به مرگ می شود.
مهمترین علائمی كه احتمال سنكوپ قلبی را مطرح می كنند شامل موارد زیر است:
1- سابقه بیماری سرخرگی قلبی و یا علائم آن به صورت درد قفسه سینه (آنژین) و یا سابقه حمله های قلبی
2- وجود نارسایی قلبی كه توسط اكوكاردیوگرافی قابل تشخیص است.
3- الكتروگرام قلبی غیر طبیعی كه توسط آن می توان به بیماری سرخرگی قلبی، برادیكاردی، هیپرتروفی قلب و سایر بیماریهای آریتمی زا از قبیل سندرم QT طولانی، بروگادا و بطن راست آریتمی زا پی برد.
4- سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی در اقوام نزدیك
5- تشخیص آریتمی قلبی در هنگام ثبت هولتر
در صورتی كه تاكی كاردی های وخیم قلبی بعنوان علت سنكوپ شناخته شوند تنها درمان مؤثر برای بیماران مبتلا تعبیه دفیبریلاتور قلبی(ICD) می باشد.